İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ANA KAPISI / BÂB-I SERASKERİ

Bugün İstanbul Üniversitesi giriş kapısı olarak tanınan yapı, Bâb-ı Seraskeri/Serasker Kapısı olarak bilinir. Osmanlı Kara Ordusu/Seraskerlik binasının ana giriş kapısıdır. Sultan Abdülaziz zamanında Neo-Rönesans üslubunda yaptırılmıştır. 

Mimarı 

Mühendishaneden yetişme Ali Paşa tarafından yapılan kapının bina eminliğini (yapı denetçisi) Altunizâde İsmail Zühdü Paşa yürütmüştür. Anıtsal kapı ve yan köşklerin mimarı Fransız asıllı Bourgeois’dır. 

Mimari Özellikler 

Zafer takı şeklindeki neo-klasik ve Mağrib üslupları karışımı eklektik bir dış görünüşe sahip olan kapı, kesme küfeki taşı kaplamalıdır. İki tarafından dendanlı (dişli parapet) kulelerle sınırlandırılmış olan üçlü bir giriş takı biçiminde inşa edilen kapının ortasında geniş ve yüksek, at nalı bir kemer ve iki yanında sütun demetlerine oturtulmuş daha alçak ve dar iki kemer vardır. Yanlardaki kuleler iki katlı olup üst katlara girişler arka taraftaki kapılarla sağlanır. 

Kitabeler 

Dış cephede ‘T.C.’ harflerinin bulunduğu oval madalyonda daha önce Sultan Abdülaziz’in tuğrası bulunmaktaydı. ‘İstanbul Üniversitesi’ yazısının altında, yeşil zemin üzerine altın varakla yazılmış üçlü bir düzenleme ile celi sülüs bir kitabe vardır. Ortasında ‘Dâire-i Umûr-ı Askeriyye’ yazısı, sağında Fetih Suresi’nin ‘Biz sana apaçık bir fetih yolu açtık’ mealindeki birinci ayeti, solunda, ‘Seni kıymetli bir zaferle destekledik’ mealindeki üçüncü ayeti yazılıdır. Bu yazıların altında Hattat Şefik Bey’in imzası ve 1865 tarihi vardır. 

Kitabe düzeni, kapının iç yüzünde aynı şekilde yer alıyorsa da burada Kazasker Mustafa İzzet Efendi’nin hatı ile Sultan Abdülaziz’in binanın inşasında oynadığı rolü vurgulayan bir tarihi beyit bulunmaktadır: “Askere Nüzhet kulu tebşîr eder târîhini / Lutf-i Şâh Abdülazîz açtı der-i nasr-ı azîz” 

KAYNAKÇA

Altun, Ara. (1991). 'Bâb-ı Seraskeri', DİA, C. 4,  s. 364–365.

Aslanapa, Oktay. (1983). İstanbul Dârülfünûn ve Üniversite Binaları Tarihçesi, İstanbul Üniversitesi Yayınları,  s. 38–47.

Can, Cengiz. (1994). 'Harbiye Nezareti Binası', Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C. 3, Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Ortak Yayını, İstanbul, s. 550–552.

Eyice, Semavi.  (1960). 'İstanbul Arkeoloji Müzelerinin İlk Müdürlerinden Dr. Ph. Anton Dethier Hakkında Notlar', İstanbul Arkeoloji Müzeleri Yıllığı, s. 47.

Özcan, Abdülkadir. 'Bâb-ı Seraskeri', DİA, C. 4, s. 364.