NURUOSMANİYE CAMİSİ

Sultan I. Mahmud tarafından 19 Ocak 1749’da temeli atılarak inşasına başlanan Nuruosmaniye Camisi ve Külliyesi 1754’te ölümü üzerine kardeşi Sultan III. Osman tarafından tamamlanmıştır. Nuruosmaniye Külliyesi cami, hünkâr kasrı, medrese, kütüphane, türbe, sebil, çeşme, aşhane-imaret ve dükkânlardan meydana gelmektedir.

Banisi ve Mimarı

5 Aralık 1755’te açılışı yapılan caminin kitabesinde kurucu olarak III. Osman’ın adı geçer. Sultan III. Osman, camiye Nûr-ı Osmânî (Nuruosmaniye) adını vererek hem hanedanın hem kendi adını ölümsüz kılmıştır. Caminin tasarımı I. Mahmud’un yenilikçi ruhunu yansıtır. Cami, bina emini Ahmed Efendi’nin idaresinde Simeon (Simon) Kalfa tarafından Barok sanat akımına uygun biçimde inşa edilmiştir.

Yapımını Anlatan Risale

Nuruosmaniye Külliyesi hakkında bina kâtibi Ahmed Efendi’nin yazdığı Tarih-i Camii Şerif-i Nur-ı Osmanî adlı risale külliyenin yapımına ilişkin detaylı bilgiler verir.

Cami Avlusu

Cami meyilli bir arazide kurulduğundan cami ile avlunun bulunduğu terasın altında bir mahzen bulunur. Bu mahzen çarşı olarak düşünülmüş olabilir. Cami, doğu ve batı yönünde yarım daire kemerli iki kapısı bulunan dış avlunun kuzeybatı yönünde yer almıştır. Dış avludan merdivenle ulaşılan revaklı avlu, Türk mimarisinde ilk kez burada yarım daire şemasında uygulanmıştır. Genel estetiği tamamlayan bir süs unsuru gibi tasarlanmış olan bu avluda şadırvan yoktur. Avlunun dairesel planı, pencere ve kapıların kemer profilleri, büyük kapıların nişlerinin üst bölümleri ve içerideki süsleme Türk Barok sanatının özelliklerini yansıtmaktadır.

Mimari Özellikler

Caminin planı o güne kadar hiçbir yapıda görülmemiş ayrıntılara ve çok parçalı bir tasarıma sahiptir. Yapının kare biçimindeki harimini (namaz kılmaya ayrılmış alan), ağırlığı dört büyük kemere dağılan 25,50 m çapındaki büyük bir kubbe örter. Mermer mihrap, dışarıya çıkıntı yapan üstü yarım kubbe ile örtülmüş küçük bir mekân içindedir. Mihrap duvarında iki köşede kıble duvarına bitişik iki küçük kanat bulunmaktadır.

Minareler

İkişer şerefeli iki kesme taş minare yivli gövdelere sahiptir. Aslı kurşun külahlı olan minarelere 19. yüzyılın sonlarında taş külahlar yapılmıştır.

Barok Üslubu

Caminin planlamasına ve ayrıntılarına egemen olan eğrisel formlar, katlı silmeler ve payandalı sürekli duvarlar Barok üslubun özelliklerini yansıtır. Pencerelerdeki renkli camlı (revzen) alçı pencerelerin desenleri ve mermer mihrapla minber de Barok motifleriyle bezenmiştir.

Sultanların yaptırdığı camiler arasında Nuruosmaniye Camisi yepyeni bir mimari anlayışın örneği olarak İstanbul’a damgasını vurmuştur.

Kaynakça

Ayvansarâyî Hüseyîn Efendi, Alî Sâtı Efendi ve Süleyman Besîm Efendi. (2001). Hadîkatü’l-Cevâmi, İstanbul Câmileri ve Diğer Dinî-Sivil Mi'marî Yapılar, Haz. Ahmed Nezih Galitekin, İşaret Yayınları, İstanbul, s. 63-64.

Eyice, Semavi. (2007). ‘Nuru Osmaniye Külliyesi', DİA, C. 33, İstanbul, s. 264-266.

Kuban, Doğan. (1994). ‘Nuru Osmaniye Külliyesi', Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C. 6, Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Ortak Yayını, İstanbul, s. 100-103.

Kuban, Doğan. (2007). Osmanlı Mimarisi, YEM Yayınları, İstanbul, s. 528-536.