SÜLEYMANİYE CAMİSİ

Mimar Sinan’ın başyapıtı olan Süleymaniye Camisi ve Külliyesi projesi için Fatih’in yaptırmış olduğu Eski Saray’ın (Sarây-ı Atîk-i Âmire) bahçesinin bir kısmı tahsis edilmiştir.

Temel Çalışmaları

Meyilli bir arazide farklı yüksekliklerde hazırlanan taraçalara külliyenin diğer birimleri yerleştirilmiştir. Zor bir bölgede mükemmel bir cami inşası için temel çalışmaları binlerce işçiyle üç yıl sürmüştür.

Evliya Çelebi, temel atma çalışmalarının 1545’te başladığını ve 1556’da caminin yapımının tamamlandığını, üç yıl boyunca üç bin forsanın temel kazılarında çalıştığını kaydeder.

Yapı Malzemesi

Yapıda ağırlıklı olarak küfeki taşı ve Marmara Adası’ndan gelen mermerler kullanılmıştır. Tuğlaları Haliç’te yapılan caminin gösterişli kırmızı somaki (porfir) mermer sütunları Mısır’dan, diğerleri çeşitli antik kentlerden devşirmedir.

Mimari Özellikler

Caminin plan şemasında Ayasofya etkisi olmakla birlikte, Mimar Sinan olabildiğince az parçalı bütüncül bir mekân yaratmayı başarmıştır. Dörtgen hacim alanı, içindeki en uygun noktalara konan dört büyük destek ve bunların üzerine atılan kemerler merkezi kubbe için altyapıyı oluşturmaktadır.

Düzgün kesme taşlarla örülerek yükseltilen filayaklarını yüzeylerine oyulan düşey yivler ve pahlanmış köşeleri daha narin göstermektedir. Filayaklarının üzerinde yükselen dört büyük kemer, kubbeye altyapı oluşturan bir kasnağa destek teşkil etmektedir. Çok sayıda pencere ile orta mekâna ışık sağlayan bu kasnak 27,40 m çapındaki ana kubbeyi taşımaktadır.

Caminin duvarları 69×62,30 m ölçülerindedir. Masif görünüşlü mihrap cephesi dışında, yapının sık pencereleri zeminden itibaren yapının üçte birine kadar yükselmektedir.

İç Mekân Bezemeleri

Caminin iç bezemelerinde mükemmel mermer işçiliği ve çinileri kadar, Evliya Çelebi’nin tanımıyla Sarhoş İbrahim tarafından yapılan mükemmel vitrayları da dikkat çekmektedir. Cami iç bezemesinde kullanılan celî hatlar Ahmed Karahisarî tarafından yazılmıştır.

Avlular

Caminin avlusu yirmi sekiz kubbe ile örtülü revaklarla çevrilidir. Yarı kapalı bu mekânı kuşatan duvarlar altta dikdörtgen, üstte sivri kemerli olmak üzere çift sıra pencerelerle süslenmiştir. Kemerler üzerinde pandantifle geçiş yapan avlu kubbeleri son cemaat yeri konumunda biraz daha yüksek tutularak cami ana kütlesiyle avlu arasında akışkan bir geçiş sağlanmıştır.

Evliya Çelebi’den;

Evliya Çelebi, avluda bulunan sütunların tunç bilezikleri üzerine padişahların cülüsleri, yangın, deprem ve isyan tarihlerinin yazıldığını kaydeder.

Külliye

Süleymaniye Külliyesi; Kanuni ve Hürrem Sultan türbeleri, sıbyan mektebi, medreseler, tabhane, darulkurra, darüşşifa, kervansaray, odalar, hamam, çarşı, dükkânlar, Süleymaniye suyolu ve Mimar Sinan Türbesi’nden oluşmaktadır.

Kaynakça

Ayvansarâyî, Hüseyîn Efendi, Alî Sâtı Efendi ve Süleyman Besîm Efendi. (2001). Hadîkatü’l-Cevâmi: İstanbul Câmileri ve Diğer Dinî-Sivil Mi‘marî Yapılar, Haz. Ahmed Nezih Galitekin, İşaret Yayınları, s. 56-57.

Kahraman, Seyid Ali ve Dağlı, Yücel. (2003). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi, 1. cilt, 1. kitap, Yapı Kredi Yayınları, s. 111-119.

Kuban, Doğan. (2007). Osmanlı Mimarisi, YEM Yayınları, s. 277-294.

Mülayim, Selçuk. (2010). 'Süleymaniye Camii ve Külliyesi', Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 38, s. 114-119.